Nyttige råd i samband med bustadkjøp (nynorsk)

Er du på bustadjakt? Å kjøpe bustad kan vere ein lang og krevjande prosess. Forbrukarrådet gir deg nyttige råd og tips med på vegen.

Sveinung Nedregotten Publisert: 11.11.2003 12:58 Ansvarlig: Forbrukerrådet i Oslo

Hald deg orientert om marknaden
Finansiering
Vising
Salsoppgåve, takst og tilstandsrapport
Bodgiving
Kjøp og overtaking
Sjå etter feil og manglar

Bustadprisane går stadig oppover, og media er fulle av råd og tips om kvar og når du bør kjøpe. Men skal du kjøpe bustad, lønner det seg å ta seg god tid. Det er mykje pengar som står på spel, så det er viktig at kjøpet er gjennomtenkt og rett.

Har du først bestemt deg for å kjøpe bustad, er det lurt å tenkje nøye gjennom kva bustad du treng. Kva eigarform kan du tenkje deg, kor stor skal bustaden vere, kor mange soverom treng du, og i kva område ønskjer du å bu? Rekn ut kor mykje du har råd til. Kor mykje vil du bruke på ein bustad, og kor store vedlikehaldskostnader kan du greie å betene per år? Har du det klart for deg, er det lettare å plukke ut dei bustadene som passar for deg, og du får færre bomturar når du går på visingar.

Hald deg orientert om marknaden

Les bustadannonsane i avisa og på Internett. Når du har funne ein interessant bustad, er det tid for å gå på vising. Det kan vere fornuftig å gå på ein del visingar for å danne seg eit bilete av bustadstandarden og prisnivået i ulike område.

Finansiering

Planlegg finansieringa tidleg i bustadjakta. Seljaren vil helst at kjøparen har finansieringa klar. Dessutan kan det vere nyttig for din eigen del å få oversikt over økonomien din og kor mykje du kan tåle eller er villig til å låne. Dersom du må låne ein stor del av kjøpesummen, er det viktig å finne fram til ein rimeleg lånetype og ein nedbetalingsmåte som passar for deg. Det er ikkje alltid barndomsbanken din som har det beste tilbodet. Ta kontakt med fleire potensielle långivarar før du bestemmer deg!

Sjekk òg om du kan nytte andre og gunstigare låneordningar. Kommunane i dei største byane har til dømes fleire tiltak for å hjelpe unge inn på bustadmarknaden. Den viktigaste ordninga er etableringslån, som kommunane tilbyr gjennom Husbanken. Renta på dette lånet er svært gunstig og ligg godt under marknadsrenta. Her er det berre å søkje! Søknadsskjema og annan informasjon finn du på nettsidene til kommunane.

Når lånet er i orden, er det ofte lurt å be långivaren om eit finansieringsbevis. Det viser at du har finansieringa i orden, og då stiller du sterkare i bodrunden.

Vising

På visinga er det viktig at du tek deg god tid og ser grundig over bustaden. Ikkje ver redd for å spørje eigaren eller meklaren om ting du lurer på. Det er betre å spørje for mykje enn for lite. Kor gammalt er det elektriske anlegget? Er det registrert fukt på badet? Kor stor er straumrekninga? Er det skule eller barnehage i nærleiken? Kvar er den næraste daglegvarebutikken? Korleis er kollektivtilbodet? For å hjelpe deg på visinga har Forbrukarrådet laga ei sjekkliste for bustadkjøp (sjå lenkja under artikkelen).

Salsoppgåve, takst og tilstandsrapport

På visinga får du vanlegvis ei salsoppgåve og ein takst på eigedommen. Salsoppgåva fortel mellom anna kor stor bustaden er, kva standard han har, og kvar han ligg, og du får opplysningar om kva pris og overtakingstidspunkt seljaren har tenkt seg. Opplysningane i salsoppgåva skal vere korrekte. Som regel inkluderer salsoppgåva ein verditakst frå ein takstmann. Taksten gir ei vurdering av den normale omsetnadsverdien til bustaden (verditaksten) og låneverdien (lånetaksten). Ein takst fortel deg ikkje om bustaden har skjulte manglar. Hugs å lese salsoppgåva og taksten nøye og spør eigaren/meklaren dersom det er noko du lurer på.

Hugs at meklaren berre er ein mellommann. Det er seljaren som kjenner bustaden best, og som kan gi deg dei grundigaste opplysningane. Seljaren har òg plikt til å opplyse deg om alle viktige forhold ved eigedommen som han kjenner til. Det er ein mangel ved bustaden dersom utilstrekkelege opplysningar får følgjer for kjøparen når han overtek bustaden.

Snakk gjerne med takstmannen om nødvendig framtidig vedlikehald (vatn, kloakk, septiktank, tak, drenering, bad, grunnmur etc.).

Er du i tvil om tilstanden til bustaden, bør du be om ein tilstandsrapport. Dersom det ikkje finst nokon slik rapport, bør du vurdere å ta kostnadene med å få utarbeidd ein sjølv. Ein tilstandsrapport er basert på ei mykje grundigare undersøking av bustaden enn ein vanleg takst. Alle bustadtekniske feil og manglar skal rapporterast. Feil og manglar som blir avdekte seinare, og som ikkje er registrerte i ein tilstandsrapport, er takstmannen ansvarleg for. Det er dermed viktig å vise til ein slik rapport dersom du skal reklamere på kjøpet. Det er lurt å få tilstandsrapporten før du kjøper, altså før bodet ditt blir akseptert.

Dersom du etter visinga framleis er interessert i bustaden, gir du beskjed til eigaren/meklaren. Som regel er det ei liste på visinga som du kan skrive deg på. Meklaren ringjer til deg når det kjem inn bod på bustaden.

Bodgiving

Når du har funne ein bustad som du er interessert i, kan du leggje inn bod. Fyll ut bodskjemaet som følgde med salsoppgåva, og faks det til meklaren. Er det to eller fleire som er interesserte, blir salet som ein auksjon der den som gir det høgste bodet, sit att med bustaden.

Ikkje la deg presse til å gi høgare bod enn lånetilsegna og eigenkapitalen din kan dekkje. Set deg eit mål på førehand om kor høgt du er villig til å gå, og legg inn ein sikringsmargin i reknestykket. Ikkje gløym at det ofte følgjer kostnader som dokumentavgift og tinglysingsgebyr med kjøpet, og at bustaden ofte har både fellesgjeld og husleige.

Når du legg inn eit bod, er det viktig at du opplyser kor lenge det skal vere bindande. Hugs at bodet ditt er bindande heilt til tidsfristen går ut, eller til det er uttrykkjeleg avslått. Legg derfor aldri inn bod på meir enn éin bustad om gongen. Elles kan du risikere å sitje med to bustader. Trekkjer du tilbake bodet, kan du bli erstatningsansvarleg overfor seljaren.

Du kan òg ta andre atterhald. Du kan til dømes seie at bodet berre gjeld dersom du får selt din eigen bustad innan ei viss tid og til ein viss pris. På bodskjemaet kan du dessutan ta med kva dato du ønskjer å overta.

Kjøp og overtaking

Ved kjøp av sjølveigarbustader er det lov om avhending av fast eiendom som gjeld. Denne lova seier kva som kan avtalast i samband med kjøpet. Sjølv om lova ikkje gjeld for partsleilegheiter, kan ein gjerne følgje dei same føresegnene.

Får du tilslaget på leilegheita, skal det setjast opp og skrivast under på ein skriftleg kontrakt. Ofte foreslår meklaren å bruke ein standardkontrakt som er i samsvar med reglane i lova, men hugs likevel å lese kontrakten nøye. Standardkontrakt for kjøp av bustad kan du òg kjøpe hos Forbrukarrådet (sjå lenkja under artikkelen). Meklaren skal sjå til at spesielle forhold ved akkurat dette kjøpet blir spesifikt registrerte i kontrakten.

Det er vanleg å betale ti prosent av kjøpesummen når ein skriv under kontrakten, og resten når ein tek over bustaden.

Sjå etter feil og manglar

Når du har teke over bustaden, skal du undersøkje han nøye så snart som råd er, og straks melde frå dersom du finn feil eller manglar som du ikkje kjende til før du kjøpte. Ved bustadkjøp har du i utgangspunktet fem års reklamasjonsrett, men du må reklamere innan rimeleg tid etter at du oppdaga eller burde ha oppdaga feilen. Dess tidlegare du reklamerer, dess mindre tvil er det om at feilen har oppstått før du kjøpte.

Dersom det er manglar ved bustaden, kan du etter lova krevje at dei blir retta opp, eller at du får prisavslag. I verste fall kan du krevje at kjøpet blir heva.